Einde 2021 bleken de gasopslagen minder gevuld dan normaal. Toen vervolgens in februari 2022 Rusland Oekraïne binnenviel, leidde dat tot forse stijging van de gasprijzen. In Europees verband werd snel besloten om landen te verplichten voor de winter hun gasopslag voor zo’n 80% te vullen. In Nederland stelde het kabinet hiervoor een kredietfaciliteit beschikbaar van ruim €20 miljard. “Een begrijpelijke beslissing, maar wel een hele dure”, omschrijft Grünfeld. “Je dwingt overheden en marktpartijen om op specifieke momenten massaal gas in te kopen en dat droeg mede bij aan de historische piek van de prijs in de zomer van 2022. De verplichting roept twee belangrijke vragen op: wie gaat de kosten betalen en is die vulverplichting überhaupt verstandig?”

Om met de eerste vraag te beginnen: Grünfeld constateert dat de Nederlandse politiek, anders dan bijvoorbeeld in Duitsland, de kosten voor het vullen van de gasopslag wil afwentelen op de gebruiker en voor een belangrijk deel dus op de industrie. “Volstrekt ontoelaatbaar”, is zijn stellige reactie. “Dit zadelt de Nederlandse industrie op met extra kosten voor iets waarvan zij in de praktijk niet of nauwelijks gebruik zal maken. Tijdens de Oekraïne-crisis hebben we immers al gezien dat de industrie op hoge gasprijzen reageert door de productie af te schalen. Daar komt nog eens bij dat in een echte noodsituatie, bij een serieus gastekort, de industrie de eerste partij is die wordt afgeschakeld.”

VEMW is van mening dat de verantwoordelijkheid voor de leveringszekerheid bij de markt hoort te liggen. “We moeten erop vertrouwen dat vraag en aanbod altijd bij elkaar komen. Bedrijven kunnen er verstandig aan doen om langetermijncontracten af te sluiten en leveranciers kunnen zich indekken door capaciteit in gasopslagen te contracteren. Zo kan de markt er zelf voor zorgen dat de leveringszekerheid goed geregeld is. Kortom, de vulverplichting lijkt een logische stap, maar heeft veel schadelijke neveneffecten die we niet mogen negeren.”

Nederland wordt disproportioneel hard geraakt door de Europese vulverplichting. Ons land beschikt over relatief veel gasopslagen en het gas dat hier wordt opgeslagen komt in geval van schaarste ook beschikbaar voor andere lidstaten, waaronder landen zonder of met beperkte opslagcapaciteit. Volgens Grünfeld leidt dit tot een scheve situatie: Nederland draagt een relatief groot deel van de kosten voor het vullen van de gasopslagen, terwijl de voordelen zich uitstrekken over de hele Europese markt. Daarom pleit VEMW ervoor dat de lasten eerlijker worden verdeeld.

De kritiek op de huidige vulverplichting betekent niet dat VEMW tegen iedere vorm van gasreserve is. Grünfeld onderschrijft het nut van een strategische noodvoorraad aardgas, die ingezet kan worden bij onvoorzienbare omstandigheden, zoals sabotage van pijpleidingen. Hij ziet daarvoor twee opties: gebruik van kussengas (in principe bedoeld om de druk in de gasopslag op peil te houden) en het achter de hand houden van een beperkt aantal Groningse gasputten. “Beide opties zijn niet onomstreden, maar wat ons betreft is het verstandig om toch serieus te onderzoeken of dit aanvaardbare ‘verzekeringen’ zijn om in geval van nood in te zetten.”

VEMW blijft de gevolgen van de Europese vulverplichting nadrukkelijk onder de aandacht brengen in Brussel en Den Haag. Leveringszekerheid is belangrijk, maar mag niet leiden tot onevenredige kosten voor Nederlandse bedrijven.