De kans op energieschaarste neemt de komende jaren toe door een combinatie van ontwikkelingen. Zo stijgt de vraag naar elektriciteit sterk door de verduurzaming van industrie, mobiliteit en de gebouwde omgeving. Tegelijkertijd groeit het aandeel duurzame energie uit zon en wind snel. Deze weersafhankelijke bronnen leveren niet altijd stroom op momenten dat de vraag groot is. Daardoor wordt het steeds uitdagender om vraag en aanbod op elk moment van de dag in balans te houden. Ondertussen neemt de fossiele productiecapaciteit af, onder meer doordat gas- en kolencentrales sluiten.

Vooral over het voortbestaan van gascentrales bestaan zorgen. Volgens TenneT dreigen meerdere Nederlandse centrales de komende jaren economisch niet meer rendabel te worden. Op zonnige of winderige dagen draaien ze nauwelijks en verdienen ze weinig geld, terwijl de vaste kosten doorlopen. “De angst is dat we daarmee ons vangnet verliezen voor momenten waarop er weinig zon- en windenergie beschikbaar is”, zegt Mulder. “De overheid wil de leveringszekerheid waarborgen en onderzoekt daarom welke steun nodig is om de gascentrales open te houden.”

Die steun zou vorm kunnen krijgen in een capaciteitsmechanisme. Energiebedrijven krijgen daarbij niet alleen betaald voor de stroom die zij leveren, maar ook voor het beschikbaar houden van capaciteit voor piekmomenten. Mulder vindt dat er nog te weinig bewijs is dat zo’n systeem noodzakelijk is. “Het is goed mogelijk dat de huidige energiemarkt de kosten van gascentrales uiteindelijk zelf blijft vergoeden. Op momenten met weinig zon en wind én veel vraag lopen de elektriciteitsprijzen sterk op. Gascentrales kunnen dan juist veel verdienen en daarmee hun vaste kosten terugverdienen. Dat is een logisch marktmechanisme.”

Onder begeleiding van Mulder, en mede mogelijk gemaakt door VEMW en EnergieNederland, onderzoekt de PhD-student Thomas-Alexander Jolicoeur of de zorgen over het verdwijnen van gascentrales terecht zijn. “Als blijkt dat centrales zonder subsidie inderdaad verdwijnen en dat daardoor problemen ontstaan voor de leveringszekerheid, dan kan dat aanleiding zijn om in te grijpen. Maar die analyse heb ik nog niet gezien.” Tegelijkertijd ziet Mulder ook ontwikkelingen die juist bijdragen aan een betrouwbare energievoorziening. “We hebben veel meer aanbod van zonne- en windenergie dan voorheen en er wordt fors geïnvesteerd in batterijen. Daarnaast stemmen bedrijven en consumenten hun elektriciteitsverbruik steeds vaker af op de prijs. Die flexibiliteit helpt om vraag en aanbod beter in balans te houden.” Ook de verdere internationalisering van de elektriciteitsmarkt draagt bij aan de leveringszekerheid. “Je kunt dus niet zomaar stellen dat de betrouwbaarheid van het systeem afneemt.”

Machiel Mulder vindt dat hij als wetenschapper ook een rol heeft in deze discussie over de gascentrales. “Het is aan mij en mijn vakgenoten om met feiten en cijfers te komen. Er is heel veel data beschikbaar; laten we die vooral gebruiken om in kaart te brengen hoe de energiemarkt nu werkelijk functioneert.” Tegelijkertijd benadrukt hij dat iedere keuze een prijs heeft. “Wanneer gascentrales sluiten, kunnen de elektriciteitsprijzen stijgen. Als we dat niet acceptabel vinden, kan de overheid besluiten centrales financieel te ondersteunen zodat ze open blijven. Dat zorgt voor rust, maar kost ook geld. Dat is het eerlijke verhaal.”